Spelen vanut verbeelding

Spelen is de kunst


Kunst om de Levenskunst

Het onderwijswerkveld

    De ergste zonde van onderwijs is wanneer het niet boeit    J.F. Herbart

Het onderwijs doet met name een beroep op rationele kwaliteiten en erkent onvoldoende de intuïtieve, emotionele, non-verbale vormgevende (beeldend, beweging, handeling, mimiek, muzikaal) kwaliteiten. Soms kun je ervaringen, inzichten beter uitspelen, dansen of tekenen dan vertellen. (NT2 en verbaal zwakkeren).

“Ik kan het niet vertellen/schrijven, maar wel laten zien”.

Het ludieke doet een oproep aan het onderwijs om het cognitieve leren uit te breiden met de mogelijkheden van ‘het slimme onbewuste’ zoals de kunsten van oudsher doen. Vanuit spel/drama/theater betrekt het ludieke onderzoekers met huid en haar, ofwel lichaam en geest erbij. Het speelse onderzoekt per definitie holistisch, ze gaat voorbij aan het vakken gesplitst onderwijs. Zo ook werkt het ludieke uit zichzelf interdisciplinair en intercultureel, spel is per definitie zonder grenzen. Zij wordt slechts begrensd door de beperkingen en interesses van spelers en beperkingen van regels en wetten.

Veel kan via een ludieke weg ontdekt en veroverd worden. Door het ludieke ontstaat er een veilige oefensituatie waarin het spontane mee mag spelen, waarin men het nog niet weten niet hoeft te verantwoorden, men vertrouwt immers de eigen bron. Spelers vinden al improviserend antwoorden op gecompliceerde zaken.

"Ik kan zelf denken, zomaar uit het niets speelde ik het, wist ik het"

Een jongen, hij werd door zijn docenten 'zwak' genoemd, sprong in bij een meespeeltheatervoorstelling' voor zijn hele school. Hij gaf als enige adequaat antwoord op tegenspelers, die hem voor het blok zetten. Ik citeer hierboven zijn eigen verbaasde woorden na afloop. Een pracht slot van een workshopweek op een middelbare school te Soweto Zuid Afrika (1994).
Door binnen een spelwerkelijkheid te spelen met deze verschillen, krijgen spelers ruimte tot experimenteren en ontdekken ze een veelheid aan mogelijkheden. Ze vallen niet samen met hun eigen beperkte kijk op de werkelijkheid, maar ervaren zichzelf en de ander in andere rollen, vanuit andere standpunten en met ongekende perspectieven.
Het beschermende jasje van een rol verschaft hun veiligheid tot experimenteren. Spel/Drama/Theater levert hiermee een wezenlijke bijdrage aan de algemene ontwikkeling van jongeren, omdat zij zintuiglijk, motorisch, sociaal-emotioneel, cognitief en creatief een beroep doet op de speler.

 

De middelbare scholier bewees dat Vygotsky gelijk had met zijn uitspraak: in spel is een kind een kop groter dan in de werkelijkheid.  Zijn schema is dan ook identiek met het flow schema van Csikszentmihalyi, Vygotsky benoemt dit proces: de naaste zone van ontwikkeling.

Spel/Drama/Theater levert hiermee een wezenlijke meerwaarde aan de algemene ontwikkeling van jongeren, omdat zij in de leerling de speler erkent. Haar/hem ruimte biedt voorbij/voorafgaand aan het cognitieve, het rationele.

Schoolleidingen kiezen vaak om de agogische doelen (sociaal emotionele ontwikkeling) voor het vak. Even wezenlijk is echter het ludieke, het in meerdere opzichten grenzen overschrijden en het honoreren van ieders inventiviteit, ieders meest eigen oorspronkelijke kwaliteit. Spel/drama/theater betrekt alle kernkwaliteiten van de mens in een vormingsproces.

Homo Ludens&LuPe 2016 from Lidwine on Vimeo.

De klassieke schoolvakken stellen inhoud centraal, de klassieke kunstvakken de vormgevingsmogelijkheden, zodat het beleven opgeroepen wordt. Als we de vakken met elkaar integreren, kunnen jongeren de geschiedenis verkennen via troubadours, oude theaterteksten; maatschappijleer verkennen via rechtbankzaken, rolinterviews; talen leren door deze te hanteren in improvisaties. De veilige oefensituatie van de spelwerkelijkheid wint het van de overhoring en het verslag. De spelwerkelijkheid stimuleert jongeren tot gemotiveerd onderzoek en boeiende presentaties, omdat ze van binnenuit feiten en mogelijkheden leren kennen.